IBU ? EBC ? EBU? CAT I? Plato?

Een etiket op flesjes bier staat soms vol met afkortingen zoals IBU, EBU, Cat II, EBC, Plato...

Wat betekent dit allemaal en is het verplicht om te vermelden?

IBU of EBU: International Bitterness Unit / European Bitterness Unit
In het kort geeft IBU en EBU de bitterheid aan van een bier.  Hoe hoger het getal, hoe bitterder het bier is.
Technisch gezien is EBU/IBU het aantal bittereenheden aanwezig in het bier.  Eén bittereenheid is gelijk aan 1 mg iso-alfazuur per liter bier.
De bitterheid van een bier wordt vooral bepaald door de soort en hoeveelheid hop die gebruikt wordt.  Hop bevat alfazuren die zorgen voor het bittere aan het bier en dat bier voor langere tijd kan bewaard worden.

Chinook en Magnum zijn bekende bitterhoppen, en worden meestal aan het begin van het kookproces toegevoegd.
Naast bitterhoppen zijn er ook nog aromahoppen, die lagere alfazurenwaardes hebben en meer smaak geven aan het bier.
Zij worden meestal pas aan het einde van het kookproces toegevoegd, of als dryhopping tijdens het lageren.  Cascade en Saaz zijn twee bekendere aromahoppen.

Naast pure bitterhoppen en aromahoppen zijn er ook hoppen die zowel gebruikt kunnen worden om een bier bitterheid en/of aroma te geven zoals Citra en Amarillo.
Er worden ook nieuwe hopsoorten ontwikkeld door bestaande hoppen te kruisen om zo een bepaalde smaak of specifieke alfazuren te verkrijgen.

IBU en EBU worden door elkaar gebruikt, waarbij IBU in Amerika gebruikt wordt en EBU vooral in Europa.  Het verschil tussen de twee is de manier van analyse waarbij er kleine waardeverschillen in bitterheid kunnen voorkomen.  

Is het verplicht?
Nee, maar een EBU/IBU waarde op een etiket kan wel een voordeel zijn als je voorkeur net wel of helemaal niet uitgaat naar bittere bieren.

EBC

EBC geeft de kleurwaarde van een bier weer.
EBC komt oorspronkelijk van European Brewery Convention, en simpelweg gesteld is hoe hoger de EBC waarde is, hoe donkerder het bier is.
De EBC code begint bij 6 wat een bleek/lichtblond bier is en gaat van 12-20 naar goudkleurig, verder naar Amber (20-30), koper, buin, zeer donkerbruin (75-120) tot alles boven 120 en dus pikzwart en niet meer doorschijnend.
Een stout zoals Guinness is een bier met een EBU hoger dan 120 EBU, zwart zonder nog enig licht door te laten.

Is EBC verplicht? Nee, maar net zoals bij EBU is het een prettige aanduiding als je bepaalde voorkeuren hebt naar bieren toe.

Stamwort Plato.
Plato geeft de waarde weer van het stamwortgehalte.  Stamwortwatte?
Stamwortgehalt geeft de hoeveelheid vaste stoffen weer in een het wort voor de vergisting van het bier, standaard uitgedrukt in graden Plato, gemeten bij 20 °C.  Het gaat hier dan over stoffen als suiker die tijdens de vergisting worden omgezet naar alcohol en koolzuurgas.  Met het bepalen van het stamwortgehalte kan je redelijk nauwkeurig berekenen hoeveel alcohol een bier zal uiteindelijk zal bevatten

De waardeschaal van het stamwortgehalte wordt uitgedrukt in graden Plato. Heel af en toe vermeld een bieretiket Cat. I of Cat. S. Een pilsbier zit in Categorie I. Dat betekent dat het een stamwortgehalte heeft van de 11 en de 15,5 graden Plato. Zware bieren zitten dan weer in Categorie S en hebben altijd meer dan 15,5 Plato.  
Behalve Categorie II en Categorie S bestaan er ook nog Categorie II en Categorie III (tafelbier)

Verplicht? Nee, en eigenlijk zegt de Cat-aanduiding of stamwort de gemiddelde bierdrinker weinig tot niets.
Volgens Koninklijk Besluit van 31 maart 1993 betreffende het bier, Art 4 § 7: In de etikettering kan de facultatieve aanduiding van de categorie slechts worden aangebracht met behulp van de vermelding " Cat. ", gevolgd door de vermelding van het verwijzingskenmerk van de categorie waartoe het bier krachtens artikel 3, § 1 behoort. Het is verboden enige andere vermelding met betrekking tot het extractgehalte van de stamwort aan te brengen.

Brouwerij/Bierfirma?

Wanneer is een brouwerij een brouwerij en wanneer is een brouwerij een bierfirma.
Elk bier wordt gebrouwen in een brouwerij, maar niet elk bier is afkomstig van een brouwerij.  Verwarrend? Verwarrend!
Iedereen kan een bier laten brouwen, maar niet iedereen heeft de nodige kennis en geld om een brouwerij te beginnen.
Brouwers hebben thuis soms een kleine brouwinstallatie staan waar ze hun recepten op punt zetten maar hebben niet de capaciteit of de tijd om duizend of meer liter bier te brouwen.  Daarom gaan ze met hun recept naar een brouwerij die hun recept omzet naar een brouwschema om grote hoeveelheden bier te brouwen.
Je kan de ingredienten van een recept voor 30 liter bier niet klakkeloos vermenigvuldigen met 50 om 1500 liter bier te brouwen.  Onder andere de hop met zijn alphazuurwaarden zal minitieus worden herberekend worden door de brouwmeester om dezelfde smaak en bitterheid te behouden als in het originele recept.

Een goed voorbeeld is Brouwerij Anders, zij stellen voornamelijk hun brouwinstallaties om het bier van bierfirma's te brouwen, echter brouwen ze zelf ook bier onder hun eigen naam.  Soms vermelden deze brouwers op hun etiket dan wel "gebrouwen door Brouwerij Anders" of een ander brouwerij, terwijl ze zichzelf ook brouwerij noemen.
Een brouwerij brouwt zijn eigen bieren in huis, voorbeelden genoeg, Duvel en Vedett van Brouwerij Moortgat als grote speler, Siphon in Damme, Het Nest in Oud-Turnhout, alle trappistenbieren...
Brouwerijen met ondercapaciteit zullen af en toe ook voor bierfirma's brouwen, of soms hun installaties verhuren aan zogenaamde gipsy-brouwers.  Gipsy-brouwers nemen dan voor een dag of een aantal dagen de installaties volledig in handen om zelf te gaan brouwen.
Het verschil tussen gipsy-brouwers en bierfirma's is dat een bierfirma hun recept in de handen van een externe brouwmeester geeft, terwijl gipsy-brouwers alles zelf gaan doen op verplaatsing.

Verplicht? Een bierfirma is echter niet verplicht om op het etiket te vermelden dat hun bier elders gebrouwen wordt, en ze dus geen brouwerij zijn in de strikte zin van het woord.  Is het belangrijk om te weten of je bier afkomstig is van een bierfirma of een brouwerij?  Persoonlijk niet, zolang je maar smaak hebt van het bier dat je drinkt .

Bronnen / referenties
https://nl.wikipedia.org/wiki/Stamwortgehalte
https://nl.wikipedia.org/wiki/Plato-schaal

EBU IBU EBC Stamwortwat? - Afbeelding 1 - Hops&Food
EBU IBU EBC Stamwortwat? - Afbeelding 2 - Hops&Food